MUCİZE 2 – HZ. MUSA’NIN GÜNDEMİ \ AHMET BAYDAR

MUCİZE 2 – HZ. MUSA’NIN GÜNDEMİ \ AHMET BAYDAR

 “Değnek” kıssasının doğru anlamını, Hz. Musa`nın gündeminde aramamız gerektiğine işaret etmiştik. Bütün dünyada, peygamberler arasından Musa (a.s.) anılınca akla gelen ilk şey; şeriat, yasalar, on emir (dokuz emir) ve önceki elçilere verilenlerin yazılı bulunduğu Tevrat`tır.

Kur’an’ın diğer bölümlerinden izleyebildiğimiz kadarıyla, Hz. Musa`nın değnek gibi sıkıca tutması emredilen şey, bu yasaların yazılmış bulunduğu taş levhalar (elvah) dır:

“Haydi, bunları kuvvetle tut, kavmine de emret onları en gözeliyle tutsunlar, ileride size o fasıkların yurdunu göstereceğim.”

Nitekim tebliğ için seçildiğinde, Hz. Musa’nın; “Rabbim! Kardeşimi bana yardımcı olarak ver” diye dua ettiğini görürüz. Bu duanın sebebi, dilindeki tutukluk (ukdet) ve kardeşi Harun’un da kendisinden daha açık seçik ve etkili konuşuyor (efsah) olmasıdır. Hz. Harun`un yardımı da elbette gerçek bir değneğin fonksiyonlarını kuvvetlendirmek için olmamış, ama taş levhalardaki yasaların anlaşılır bir dille tebliğ edilmesi için olmuştur.

Hz. Musa`nın gündemini tayin etmemize yardımcı olacak diğer bir husus, “sihir” olgusudur. Firavun`un sihirbazları vardır. Kendilerine elçi olarak gelen iki kardeşi de “sihirbaz” diye karalamışlardır. Sihirbazların sadece el çabukluğu ile aldatmayacaklarını ise izaha gerek yoktur. Onların en etkin aletleri, nutuk, hutbe ve şiir gibi söyleme biçimleridir. Birisi borçludur. Ama sesi hak sahibinden daha çok çıkar. Toplumu konuşmasıyla büyüler ve sonunda alacaklı çıkar.

Bu nedenle hadiste, “Sihir, söz söylemede olur, bazı sözler sihirdir” denmiştir. O hâlde; gidiş maksatları fasih konuşma ile yasa tebliği olan iki kardeşin, “sihirbaz” diye karalanmalarının sebebi, değnekli bir harika gösterisi değil de, etkili söz söyleme ve ikna olduğu düşünülmelidir.

Nitekim Firavun ve taraftarlarının Hz. Musa`ya “sihirbaz” yanında bir diğer yakıştırmaları da “cinli” olmuştur. Şiiri, cinlerin yazdırdığına inananlara göre cinli ve sihirbaz arasında tam bir ilişki vardır. Kaldı ki Hz. Muhammed`in de ilk dönemlerde sihirbaz, cinli ve şair sözcükleriyle reddedildiği bilinmektedir.

Kaldı ki Firavun`un adamları; sihir diyerek karşı çıktıkları şeyi; “uydurma” ve daha önce “duymadıkları bir şey” olarak nitelemişlerdir. “Uydurma” ve “duyma” ile ilişkilendirilen şey ise her hâlde, gerçek bir değnekle ilgili değildir. Aksine yasaları etkili bir konuşmayla dile getirerek halkı kalbinden ve aklından yakalamayla ilgilidir.

Hz. Musa`nın gündemini tayin etmemize yardımcı olacak diğer bir husus, Kur’an’ın dakik üslubundaki bir ayrıntıdır. Hz. Musa`nın değneği, -yanlış olarak anlatıla geldiği gibi- büyücülerin alet ve edevatını yutmamıştır. Ama onların yaptıklarını –etkilerini- yutmuştur. Kur’an bunu sarih olarak ifade etmektedir. Bu da, aydınlığın karanlığı yutması gibi, yasaların aydınlığının, sihirbazların karanlığa çağıran davetlerini yutmasını anlamlandırır.

Kıssanın akışı içerisinde, “değneğin bırakılması”ndan hemen sonra büyücülerin iman etmeleri de gündemi tayin etmemizde dikkat etmemiz gereken başka bir husustur. İnanan büyücülerin sözlerinin boyutu, kendilerine büyü türünden bir şey gösterildiğine değil, aksine tevhidî bazı mesajların iletildiğine açıkça işaret etmektedir.

Değnek kıssasının, yasaların tebliğini dile getirdiği hususunda dikkat edilmesi gereken en önemli işaret ise Kur’an’ın bu kıssayı adlandırmasında saklıdır. Hikmetli Kitap, Hz. Musa’nın değneğine, elinin beyazlaşmasına ve bunlara bağlı olarak meydana gelen diğer olaylara, “mucize” değil ayet adı vermiştir. “Ayet”in Kur’an üslubundaki karşılığı ise; evrendeki her bir nesne, onun işleyişi, bunların sonuçları, toplumsal işleyişte uygulanan toplumsal yasalar, ayrıca bu yasaları dile getiren ilahi sözlerdir.

Kur’an, bu ve benzeri kıssalara, bürhân, beyyine ve sultan da demiştir ki bunlar, gerektiğinde sunulması gereken; açık, kesin ve aydınlık birer “ayet” oldukları içindir. Nitekim Kur’an kendisine de bürhan, beyyine ve sultan demiştir.

Peki, o hâlde Mukaddes kitapta ve Kur’an-ı Kerim`de anlatılan bu kıssadaki; Hz. Musa’nın değneği ile sihirbazların ipleri ve değnekleri ne anlama gelmektedir?

—————————————————————————–

1) A`râf 7/144-145.

2) Kasas 28/34.

3) Müslim, Sahîh. Ebû Dâvud, Sünen.

4) Tirmizî, Sünen.

5) 51/39.

6) Hicr 15/6. Sâffât 37/36.

7) Sâd 38/40.

8) Kasas 28/36.

9) Tâhâ 20/69.

10) Tâhâ 20/70.

11) A`râf 7/105-107, Tâhâ 20/23, Zâriyât 51/38.

12) Bakara 2/111. Nisâ 4/174.